تحلیل اقتصادی

عليرغم اينكه احمدي نژاد ادعا مي كند كه سياست هاي مبنايي متفاوتي نسبت به دولت هاي گذشته اتخاذ كرده و به ويژه در صدد رفع مشكلات ساختاري ايجاد شده در كشور در طي رياست جمهوري هاشمي رفسنجاني است، با اين وجود به نظر مي رسد كه سياست هاي اتخاذ شده توسط دولت احمدي نژاد اثرات به مراتب مخرب تري را در پي داشته و خواهد داشت. اين نوشته به اختصار به ديدگاه غير سيستماتيك تر و زيرپا گذاشتن بيشتر اولويت ها توسط دولت احمدي نژاد مي پردازد. 

ا.ش.

مقوله اي كه همواره در راستاي اصلاحات سياسي-اقتصادي مختلف بر زبان سياستمداران جاري مي شود، بحث فساد اقتصادي بوده است. اما مقوله ديگري كه كشورهاي در حال توسعه اي نظير ايران به شدت از آن رنج مي برند اما هيچ گاه مورد بحث قرار نگرفته و در عین حال نقش زیادی در شکل گیری افکار عمومی و تعمیق ناکارآیی های اقتصادی کشور دارد، مقوله ای است که می توان آن را "فساد كارشناسي" نامید كه  در اينجا باب اين بحث باز مي گردد.

در دنياي مدرن، سابقه كاري تحليل گران و كارشناسان اقتصادي تنها معياري است كه جايگاه و سطح دستمزد آنها را تعيين مي كند. سابقه كاري نيز به دو بخش تقسيم مي شود....

اكبر شاهمرادي

عنوان سخنرانی: فرآیند تعیین قیمت نفت در بازارهای جهانی با توجه به رفتار شرکت ها و موسسات سرمایه گذاری فعال در این بازار.

زمان و مکان:

دانشگاه امام صادق: ساعت 3 بعد از ظهر روز شنبه دوم خرداد ۱۳۸۸

دانشكده اقتصاد دانشگاه تهران: ساعت یک و نیم بعد از ظهر روز یکشنبه سوم خرداد ۱۳۸۸

فهرست مطالب، و چکیده سخنرانی ها نیز در ادامه آمده است. لازم به ذکر است که با توجه به ترکیب متفاوت شنوندگان دانشگاه تهران و امام صادق، ترکیب متفاوتی از مطالب ذیل در هر یک از سخنرانی ها انتخاب خواهد شد.

نكته۱:‌سخنراني مذكور رايگان مي باشد و هيچ هزينه اي را در بر نخواهد داشت. در همين راستا، انتظار نمي رود كه ممانعتي براي افراد غير دانشجو يا دانشجويان ساير دانشگاه ها براي شركت در اين سمينار وجود داشته باشد.

نكته۲: من همچنان در حال كامل كردن اين مطلب مي باشم اما آخرين نسخه آن را مي توانيد روز شنبه صبح پرينت كرده و در حين سخنراني به همراه داشته باشيد.

ا.ش.

راستش را اگر بخواهيد مدتها بود به اين فكر مي كردم كه چگونه مي توان در سيستم انجام كارها در ايران تحول ايجاد كرد؟ مسائل كاري متعددي براي كساني كه مثل من درگير كارهاي اجرايي در ايران هستند وجود دارد كه به جرات مي توان گفت كه اگر چه پيش پا افتاده هستند،‌ اما مهمترين آنها در همه جا مشترك است. به هر حال اميد من اين است كه نوشتن در مورد اين مسائل بتواند نقطه شروعي باشد تا با همفكري بقيه راههاي عملي را براي تغيير در اين سيستم بوجود آورد. اين كار در وهله اول نياز به شناخت وضع موجود دارد. من سعي مي كنم مصداقهايي از وضعيت موجود را بيان كنم كه معلوم است دنباله دار خواهد بود....

 در روزهاي اخير مجبور به مراجعه مجدد به كتاب مدلسازي كلان نوشته Boodkin-Klein-Marwah

 م.ح

بسته سياستي-نظارتي سال ۱۳۸۸ سيستم بانكي تدوين شده است(لينك جزئيات بسته در سايت دنياي اقتصاد). در حالي كه سرايت بحران مالي جهاني به اقتصاد ايران و كاهش قيمت نفت و اثرات آن بر اقتصاد كشور به تدريج خود را نشان مي دهد و در حالي كه سياستهاي پولي انقباضي در سال ۸۷ باعث بروز مشكلاتي به ويژه در سيستم بانكي كشور شده، انتظار مي رفت كه بانك مركزي در بسته سال آينده سياستهاي انبساطي را در دستور كار قرار دهد. با اين حال، بررسي مواد اين بسته در بخشهايي از آن حاكي از ناسازگاري است....

م.ح

بسياري از اوقات،‌ تفكر در علل كجروي افراد جامعه در يك نگاه عمومي در نهايت مسئوليت را متوجه سيستم مي كند. به عنوان مثال وقتي يك راننده تاكسي پولي بيشتر از مبلغ تعيين شده مطالبه مي كند اگر چه ممكن است در نگاه اول وي را فردي زياده خواه ارزيابي نماييم اما به تدريج كه به دنبال علت العلل اين موضوع مي گرديم- چرا كه فقط يك فرد نيست كه چنين رفتاري را به نمايش گذاشته، بلكه بيماري مزمن جامعه است- به تدريج به اين نتيجه مي رسيم كه چنين مسائلي محصول سيستمي است كه در آن زندگي مي كنيم و همينجاست كه اگر كمي هم منصف باشيم چنين رفتارهايي را قابل توجيه خواهيم دانست و چه بسا اگر بازهم منصف تر باشيم، به ياد بياوريم كه خودمان هم هر روزه چنين رفتارهايي را به صورت ديگري انجام مي دهيم. كارمندي كه كمتر از يك ساعت در روز وقت مفيد كاري دارد و بقيه ساعاتش را به بطالت مي گذارند دقيقاً همان كاري را مي كند كه راننده تاكسي در مثال فوق انجام داده است و چه بسا از ديد افراد ديگر اين كارمند هم زياده خواه است كه بيش از ساعت مفيدش حقوق دريافت مي كند! ....

 م.ح

ميلان كوندرا در كتاب خنده فراموشي مطلب جالبي دارد:

"در اثنای انقلاب چکسلواکی، معاون حزب کمونیست کسی بود به نام کلمنتس که تلاشهای بسیاری برای پیروزی انقلاب انجام داد که ظاهرا پیروزی انقلاب رو هم خیلی ها مرهون اون می دونن. پس از پیروزی، رییس حزب که حالا جای شاه رو گرفته در میدان شهر برای سخنرانی، مردم رو جمع می کنه و در کنار کلمنتس نطق آتشینی می کنه. در حین سخنرانی باد شدیدی شروع به وزیدن می کند و از قضا کلاه رئيس جدید را با خودش می برد... در این لحظه کلمنتس کلاه خودش رو به وي قرض مي دهد و سخنراني ادامه مي يابد. عکاسان از صحنه سخنرانی، عکسهایی به یادگار مي گيرند و بعدها این عکسها در کتب درسی مدارس جا پيدا مي كند. پس از چند سال کلمنتس مغضوب رئيس می شود و به دستور وي به قتل می رسد. بديهي است كه در چنين شرايطي بايد تمام آثار و رد پاهاي اين مرد پاك بشه و در نتيجه عکس های کتاب مدارس هم بايد درست شود. عكس مشهور پيروزي انقلاب را  طوری درست می کنن که کلمنتس ديگر در كنار رئيس ديده نمي شد و به این ترتیب کلمنتس از تصاوير هم حتي حذف شد. اما کلاهی که بر سر رئيس قرار داشت همچنان کلاه کلمنتس بود و این یکی رو نمي شد حذف كرد. و کلاه کلمنتس بر سر شاه همیشه در کتاب هاباقی می ماند و كساني كه آن روز بزرگ را به ياد داشتند، مي دانستند كه اين كلاه متعلق به كلمنتس است و به ديگران گفتند و به اين ترتيب كلمنتس كه تنها با يك كلاه به تاريخ اتصال داشت جاودانه شد".

دكتر مصدق حداقل كاري كه براي اين كشور كرد ملي كردن صنعت نفت بود. تلاشهاي بسياري چه قبل و چه بعد از انقلاب شد تا چهره مصدق را مخدوش كند و حتي از ذهن ها پاك كند اما روز ۲۹ اسفند هر سال، همچون كلاه كلمنتس، مصدق را حداقل براي يك روز به ياد ما مي آورد.

م.ح

در نوشته های قبلی به طور مفصل به رابطه بین طلا، دلار آمریکا، و همچنین عوامل موثر بر دلار کانادا پرداختیم. در اینجا فقط به طور مختصر به چند نکته در مورد روند آتی طلا، دلار کانادا، و دلار آمریکا بسنده می کنم. 

(در زمان پست این مطلب، قیمت طلا در بازار نقدی نیویورک برابر با 982 دلار آمریکا، و دلار کانادا معادل ۷۹ . ۰  (هفتاد و نه سنت) آمریکا بوده است). 

ا.ش.

مسئله تخصيص بهينه منابع و به تبع آن بروز رشد اقتصادي و يا اجراي سياستهايي كه منجر به بهبود وضعيت رفاهي در يك جامعه شود،‌ نيازمند تحليل درستي از وضعيت و شرايط موجود و اجراي درست برنامه هاست. اجراي درست برنامه ها نيز نيازمند برخورداري از ابزاري است كه بتواند در عين سرعت با دقت فراوان به تمييز موقعيتها و فيلترينگ بپردازد. ساليان متمادي است كه اجراي برنامه هدفمندسازي يارانه ها به يك مشغوليت ذهني بسيار بزرگ براي سياستگذاران اقتصادي تبديل شده است. تقريباً همه دولتها در تلاش بوده اند كه چترهاي حمايتي را به نحوي گسترش دهند كه عده خاصي از آن بهره مند شوند و در بيشتر مواقع به خاطر عدم برخورداري از ابزارهاي مناسب شناسايي و پرداخت مجبور شده اند تن به خطاي نوع دوم بدهند. يعني پوشش افرادي كه لزوماً در طبقه نيازمند قرار نمي گيرند. مثال ديگري شايد به روشن تر شدن بحث كمك بيشتري كند. همانطور كه در پست- بحران مطالبات معوق در بانكها- نيز اشاره كرده ام، يكي از مهمترين كاستيهاي سيستم بانكي كشور عدم برخورداري از نظام رتبه بندي مناسب اشخاص حقيقي و حقوقي است كه باعث مي شود كه همواره با مجموعه اي از اطلاعات نامتقارن اقدام به وامدهي نمايند كه ماحصل آن وضعيت فعلي است. در چنين شرايطي بانكها ناچار مي شوند همه را به صورت يكسان تلقي نموده و از همه وثيقه-عموماً ملكي- طلب نمايند.

حلقه مفقوده كجاست؟

م .ح

خاتمی پس از کش و قوس های فراوان بالاخره کاندیدای دهمین دوره ریاست جمهوری شد. باز هم تحصیل کرده ها و روشنفکران به شور و شعف آمده اند و خاتمی را همچون فریدون شاهنامه تنها راه سعادتمندی ایران ما می دانند -- سال 1376 ! یادش نه - به خیر! چی فکر می کردیم چی شد! اگر چه حتما خاتمی دلایل کافی برای آمدن خود دارد، و در خود توان حل مشکلات موجود کشور را می بیند، اما من معتقدم که در عرصه سیاست "آزموده را دوباره آزمودن خطاست". کشور موش آزمایشگاهی نیست و من فکر نکنم که ما در کشور از مقوله قحط الرجال در عذاب باشیم و سوابق اجرایی ضعیف افراد را نادیده بگیریم. من صرفا چند نکته کوتاه را در اینجا خاطر نشان می کنم:

ا.ش.

كل بودجه سال 1388 مبلغ 89 هزار ميليارد تومان مي باشد كه هزينه هاي جاري سهمي معادل 65 درصد و هزينه هاي عمراني سهمي به ميزان 35 درصد را به خود اختصاص داده اند. با توجه به بودجه سال گذشته كه معادل 91 هزار ميليارد تومان بوده، رشد بودجه سال 1388 در ظاهر منفي است. محل تامين بودجه فوق نيز به شرح زير مي باشد:

م.ح

فناوري اطلاعات و ارتباطات از آندسته از صنايعي است كه به لطف پيشرفتهاي برق آسا تقريباً در تمام حوزه ها نقش قلب تپنده را پيدا كرده است. تقريباً هيچ پروژه و طرحي نيست كه براي پياده سازي آن مجبور به توسل به IT نباشيم. در حالي كه ارتقاء اين حوزه در تمام دنياي پيشرفته حتي سريعتر از ساير صنايع رخ مي دهد به نظر مي رسد در ايران نوعي عقب افتادگي در بخش IT به تدريج احساس مي شود. در واقع اگر چه ساير  صنايع كشور نيز دچار اين عقب افتادگي هستند اما كمبودهاي IT به خاطر نقشي كه به عنوان ابزار توسعه ساير صنايع دارد به عنوان مانع بزرگي در مقابل ساير صنايع به حساب مي آيد و چه بسا علت اصلي اين عقب افتادگي تلقي مي شود. 

م.ح

استفاده بي رويه، بي منطق، نادرست و ناشيانه از ابزار اقتصادسنجي در ايران، باعث شده تا موج اخيري(در دهه گذشته) در كشور عليه اين ابزار تحليل روابط اقتصادي شكل گيرد. استفاده بسياري از دانشجويان اقتصاد و حتي غير اقتصاد از اقتصادسنجي بدون انجام يك كار علمي مبتني بر يك تئوري منسجم كه ساز و كار آن بر مبناي انگيزه هاي اقتصادي كارگزاران باشد،‌  باعث شده تا عملاً اعتماد بسياري از دانش آموخته هاي حتي حرفه اي، به آن كاهش يابد. هم اكنون در دانشكده هاي اقتصاد، بخش اعظمي از پايان نامه ها تنها با تصريح يك رابطه خطي(با توجيهي اغلب مبتني بر مدلهاي سري زماني)،‌ يك مدل تجربي برآورد نموده و با بحثي در زمينه برخي آماره ها احتمالاً به نتيجه اي كه محقق دنبال آن بوده، رسيده است. موج جديدي از دانشجويان اقتصادي كه گرايش به تفكرات نهادي دارند،‌ اخيراً با دستمايه قرار دادن عدم صلاحيت اقتصادسنجي، به جنگ اقتصاد اثباتي(Positive Economics) رفته اند و البته جالب براي ما شايد اين است كه اتفاقاً اين افراد آشنايي شان با اقتصادسنجي شايد در حد يك كلاس سنجي عمومي در دوره ليسانس باشد.

م.ح

بالاخره پس از مدتها و با تاخير قابل توجه، برخي از عواقب مثبت بحران مالي يعني كاهش قيمتها به كندي خود را وارد اقتصاد ايران مي كند. در حالي كه عرضه كنندگان كالاها سعي مي كنند چنين كاهشي را منكر شوند اما رفتار رسانه اي و اعلام نظر مقامات كشور عرصه را براي اين افراد تنگ تر مي كند!

يادم هست چندين سال پيش سردبير يكي از مجلات اقتصادي(فكر مي كنم economist) مقاله اي چاپ كرده بود در ارتباط با اينكه چه فرقي ميان يك هواشناس و اقتصاددان است. وي در ارتباط با خصوصيت اين دوشغل نوشته بود كه هر دوي اين افراد اساساً در ارتباط با اتفاقاتي در آينده صحبت مي كنند و اتفاقاً هر دوي آنها تقريباً با متدولوژي يكساني مبتني بر برخي فروض خاص در حالي كه دست به كمر زده اند در زمينه آينده اظهار نظر مي كنند و جالب اينكه جزو تنها گروهي هستند كه اگر آينده خلاف نظرات آنها باشد از كار اخراج نمي شوند! بنابراين به نظر مي رسد در نگاه اول تفاوتي ميان اين دو گروه وجود نداشته باشد. اما با كمي دقت مي توان دريافت كه يك تفاوت عمده ميان اين دو شغل وجود دارد. يك هواشناس هنگامي كه پيش بيني كند فردا روز آفتابي در پيش خواهيم داشت، لزوماً بدان معني نيست كه آفتاب از حرف وي تبعيت مي كند در حالي كه هنگامي كه يك اقتصاددان از بروز وضعيت ركود در آينده حرف مي زند، پيش از آنكه حرف "ر" ركود از دهان وي بيرون بيايد، عده اي پول خود را از سيستم خارج خواهند كرد! در واقع شكل گيري مكانيزم انتظارات ركودي به واسطه حرفهاي اقتصاددان مي تواند به دامنه ركود عمق بيشتري بدهد حتي پيش از آنكه واقعاً ركودي رخ دهد!

كافي است در اين روزها مثلاً‌ از فروشندگان لوازم خانگي بپرسيد كه آيا قيمتها كاهش مي يابد يا خير؟ در حالي كه وي منكر اين قضيه است،‌ به گوش رسيدن مداوم اخبار كاهش قيمت در بازار، باعث مي شود كه مصرف كننده خريد امروز را به فردا بياندازد و همين موضوع،‌ باعث كاهش بيشتر قيمتها حتي در امروز مي شود!

م.ح

برخلاف بسیاری از تحلیل گران و روشنفکران عزیز که معتقدند اغلب سیاست های دولت نهم به طور "تعمدی" سیاسی، و عوام فریبانه بوده است، نگاه محتوایی به اغلب سیاست های طرح شده توسط این دولت شواهدی در تایید این ادعا به دست نمی دهد، اگر چه سقوط فاحش شاخص های اقتصادی کشور در طی چهار سال گذشته، آن هم در دوره ای که بیشترین درآمدهای نفتی ممکن در طی تاریخ نصیب کشور شد، دفاع از عملکرد دولت نهم را بسیار سخت و در پاره ای موارد غیر ممکن می کند. بسیاری از سیاست های دولت نهم می توانست نتایج مثبتی را برای کشور در برداشته باشد، البته به شرطی که "به درستی طرح و اجرا" می شدند.

به عنوان مثال، انحلال سازمان برنامه و مدیریت -- اگر چه بسیاری از صاحبنظران مخالف این امر بوده و هستند، سفرهای استانی رئیس جمهور -- که به اعتقاد برخی اهداف عوام فریبانه ای دنبال می نموده است، و یا هدفمند کردن یارانه ها -- که البته از دوره دولت هشتم مطرح بوده است، و همچنین سیاست طرح های زودبازده، همه و همه می توانست عواقب مثبتی را در به همراه داشته باشند، "اگر" از طراحی و اجرای مناسبی برخوردار بودند.

البته نکته اصلی این است که سیاست ها درست طراحی و اجرا نشدند و حال چندان مهم نیست که نیت سیاستگذار مثبت یا منفی بوده است. در عرصه مدیریت کلان الاعمال بالنیات هیچ کاربردی ندارد و این تنها نتیجه نهایی است که در مورد عملکرد مدیریت کلان قضاوت می کند.

الاعمال بالنیات و تشابهات اداره یک کشور و یک Hedg Fund

تشابهات فراوانی بین ارزیابی در مورد نحوه اداره یک کشور و یک شرکت سرمایه گذاری (Hedg Fund) وجود دارد. سهامداران یک موسسه سرمایه گذاری همچون افراد یک مملکتی می باشند که سکان امور را به عهده مدیر یا رئیس جمهور خود سپرده و می توانند عملکرد او را براساس "عدد و رقم" بسنجند. نه رئیس جمهور و نه مدیر به هیچ وجه نمی تواند به توجیه اشتباهات خود بپردازد و اصلا مهم نیست که چرا و به چه دلیل عملکرد موسسه یا کشور مناسب نبوده است.

ا.ش

جلال رسول اف مديرعامل بانك اقتصاد نوين بركنار شد. اين شايد عجيب ترين خبري بود كه مي شد در ارتباط با ايشان در سالهاي اخير شنيد. همه كساني كه با نظام بانكي ايران آشنايي دارند فكر نمي كنم با اين نقطه نظر كه رسول اف از معدود مديران تحول خواه نظام بانكي بوده و در همه سمتهاي خود نگرش سيستمي را دنبال نموده شكي داشته باشند. هنوز فراموش نكرده ايم كه بانك كشاورزي كه براي سالهاي متمادي يك بانك زيان آور بود، در دوره رياست رسول اف براي اولين بار به سوددهي بر گشت و چگونه به يك بانك همتراز با سايرين مبدل شده و شخصيت و جاني دوباره گرفت. بعد از شروع به كار دولت نهم، در كمال تعجب، رسول اف از بانك كشاورزي بركنار شد و در اين ميان بانك اقتصادنوين با جذب وي دوره جديدي از كار را برايش به همراه آورد. نگاهي مقايسه اي به عملكرد بانك اقتصادنوين پيش(در اواخر سال ۸۴) و پس از حضور وي(آخرين عملكرد منتهي به شش ماه اول ۸۷) شايد بتواند ديد خوبي بدست دهد:

متغير عملكرد:                             سال ۸۴                                  شش ماه ۸۷

1. مبلغ سپرده ها                      ۱۲۰۴۷ ميليارد ريال                     ۷۵۴۱۷ ميليارد ريال

2. سهم از بازار                             4/1 درصد                                   8/4 درصد

3. سود هر سهم                              280ريال                                   400 ريال

4. تعداد شعبه                                   27 شعبه                                   200 شعبه

5. سرمايه                                        50 ميليارد تومان                          ۴۵۸ ميليارد تومان

به عملكرد فوق، بايد وضعيت سيستم بانكي را به طور اعم اضافه نمود. آيا وضعيتي كه اقتصاد ايران و دنيا در سال ۸۷ با آن روبرو است قابل مقايسه با سال ۸۴ است؟ همچنين بايد متذكر شد كه عملكرد سال ۸۷ تنها مشتمل بر شش ماه اول سال است در حالي كه عملكرد سال ۸۴ براي كل سال. آيا با چنين عملكردي براي شما هم مثل من تعجب برانگيز نيست كه چرا چنين مديري بركنار مي شود؟ در ميان عللي كه در اين ارتباط به گوش مي رسد شايد هيچ چيز به اندازه اختلاف وي با سهامداران موجه جلوه نكند چرا كه بايد اين منطق را پذيرفت كه سهامدار هم به ارقام فوق دسترسي دارد و تنها به خاطر يك علت كه عدم همسويي سياستهاي مديرعامل و سهامداران مي باشد تاب وي را نياورده است! آيا دليل ديگري براي اين موضوع پيدا مي كنيد؟ فكر مي كنيد چرا اين همسويي وجود نداشته است؟

پي نوشت:

۱- تجربه شخصي من با رسول اف به كلاسهايي برمي گردد كه ايشان به عنوان مدرس حضور داشت. كلاس مورد نظر در زمينه مديريت تحول بود و براي من جالب بود كه چگونه در نظام اداري ايران كه افراد به دنبال سپري كردن وقت بوده و حداكثر دوره برنامه ريزي اشان به روز هم شايد نرسد، ايشان يك جمله را بارها تكرار مي كرد:"يك مدير زماني كه از يك سيستم خارج شد، بايد كاري كرده باشد كه آن سيستم همچنان به حيات خود ادامه دهد". اين را مقايسه كنيد با مديريتي كه تنها بر مبناي روابط شكل گرفته است!. نگاه استراتژيك رسول اف به مسائل واقعاً در نوع خود قابل تقدير است. نگاهي كه شايد اقتصاد نوين تا سالها از آن بهره ببرد.

۲- عده اي مرگ فرزند وي را عاملي براي عدم اشتياق وي براي كارهاي اجرايي تلقي كرده و بركناري ايشان را بي ربط با اين موضوع نمي دانند. از نظر من اين تنها يك جو سازي است و شايد به معني كم رنگ كردن آينده كاري رسول اف است.

م.ح

م.ح

رئيس كل بانك مركزي در نشست مشتركي كه با وزير كار و امور اجتماعي داشته است،‌ مطالبات معوق سيستم بانكي را در پايان آبان ماه بالغ بر ۳۱ هزار ميليارد تومان اعلام نموده است(خبر مربوطه). اگر ميزان خالص تسهيلات و وام اعطايي سيستم بانكي را طبق گزارشهاي بانك مركزي نزديك به ۱۳۰ هزار ميليارد تومان بدانيم، در اينصورت چيزي نزديك به ۲۴ درصد از تسهيلات سيستم بانكي هم اكنون به صورت معوق درآمده است. بر اساس قانون بانكداري بدون ربا هرگونه مطالبات معوق بايد توسط خود بانكها تامين شود و عملاً مشتريان سپرده گذار هيچ سهمي از اين مطالبات(كه ممكن است سوخت شود) نمي برند، در حالي كه بايد سود آنها به ايشان پرداخت شود. از اين رو افزايش اين مطالبات در شرايطي كه بانكها بايد تماماً سود و اصل آنها را از منابع خود(عمدتاً سرمايه) تامين نمايند،‌ تهديد جدي برايشان به حساب مي آيد.

م.ح

در واپسین لحظات معامله نفت در روز جمعه (19 نوامبر)، به وضوح می شد که رابطه عرضه، تقاضا، قیمت، و موجودی انبار را در "تعیین قیمت نفت" مشاهده کرد. در حال حاضر در بازارهای آینده، نفت برای تحویل در ماه ژانویه معامله می شود که چند روز بیشتر نیز به سررسید آن باقی نمانده است. تحویل نفت در ماه ژانویه حدود 33 دلار، ولی در ماه فوریه حدود 42.5 دلار معامله شد.

به طور سنتی، نرخ ارز تابعی مستقیم از وضعیت اقتصادی کشورها نسبت به یکدیگر، تغییر نسبی نرخ های بهره، تغییر نسبی نرخ های تورم، بهره وری نیروی کار و وضعیت بازار سهام دارد. معمولا افزایش نرخ بهره، کاهش نرخ تورم، افزایش بهره وری و بهبود وضعیت بازار سهام به افزایش نرخ ارز یک کشور منجر می گردد (به عنوان مثال نگاه کنید به طرح کنگره آمریکا در کمک به بانک های سرمایه گذاری: ارزش دلار، طلا و لزوم بازنگری در ترکیب ذخایر ارزی).

بحران مالی - اعتباری حاکم بر جهان اثرگذاری برخی از متغیرهای بنیادی نرخ ارز را در پاره ای از موارد تغییر داده است. به عنوان مثال، برخلاف انتظار معمول، کاهش شاخص های بازار سهام در کشور آمریکا به افزایش ارزش دلار در مقابل سایر ارزهای عمده دنیا منجر شده است. در این نوشته، با پرداخت به مقوله مذکور، سعی می شود که نقش Hedge Fund-ها در بروز این پدیده موشکافی شده و افزون بر این، چشم اندازی از آینده اقتصاد آمریکا ارائه شود. در همین راستا، آینده بازارهای مالی، ارز، و کالایی دنیا (نظیر نفت، طلا و مواد اولیه) پیش بینی می گردد. چند فرصت ساده سرمایه گذاری نیز مورد بحث قرار خواهد گرفت.

كساني كه با نظريه بازيها آشنايي دارند حتماً‌ معماي زندانيان(Prisoner's Dillema) را به خوبي درك كرده اند اما براي خوانندگان نا آشنا به بحث بد نيست موضوع را يكبار ديگر توضيح دهيم. فرض كنيد كه دو مظنون در پي يك اقدام خلاف قانون دستگير شده و قانون در تلاش است تا از آنها اعتراف بگيرد. هر دوي متهمان با گزينه هايي به صورت زير مواجهند:

م.ح

م.ح

طبق دستورالعمل روش گزارش قيمت سهام در بازار بورس اوراق بهادار تهران قيمت هر سهم نه بر اساس قيمت پايان روز(‍Close) بلكه بر اساس ميانگين قيمت روزانه هر سهم در گزارشها و تابلوي بورس درج مي شود. به عبارت ديگر اگر قيمت پايان روز يك سهم كه مالاً از تقابل عرضه و تقاضاي آن تشكيل شده در حدود 258 تومان باشد در حالي كه در همان روز ميانگين قيمت سهم 263 تومان باشد، آخرين قيمتي كه در تابلو اعلام خواهد شد،‌ ميانگين قيمت روز يعني 263 تومان خواهد بود. شايد علت اصلي تبعيت از چنين روشي توسط سازمان بورس اوراق بهادار تهران، جلوگيري از تشكيل حبابهاي قيمتي و در نتيجه كاهش سفته بازي هاي روزانه است.

م.ح

درک تحلیلی مطالب روزمره عنوان شده در اخبار و روزنامه ها قدم اول برای فهم علم اقتصاد است. در این سلسله از نوشته های آموزشی به صورت تحلیلی به برخی از اخبار، تحلیل ها و سیاست های مندرج در روزنامه های اقتصادی، و شکاف بین ادعاهای مطرح شده در سیاست و نتیجه احتمالی آن پراخته می گردد. در این راستا، سعی می گردد که بین بررسی "روزنامه نگارانه" و تحلیل تئوریکی سیاست ها تمیز قائل گردد.

به ندرت می توان به یک سیاست اقتصادی-سیاسی اشاره کرد که فقط اثر مثبت از خود به جای بگذارد. هر سیاستی دارای اثرات مثبت و منفی است و در صورتیکه اثرات مثبت آن بر تبعات منفی آن چربش پیدا کند، آن سیاست از نظر تئوری اقتصادی توصیه می گردد. با این وجود، سیاستمداران اغلب در مورد یک طرف قضیه صحبت می کند. در اینجا طرف دیگر قضیه که سیاستمداران اشاره ای بدان نمی کنند مورد بحث قرار می گیرد.

ا.ش

بحران مالي در جهان ابعاد تازه اي به خود گرفته و سرايت آن به بخش واقعي اقتصاد تهديد تازه اي را براي كشورهاي صادر كننده نفت ايجاد كرده است. قيمت نفت در ماه جولاي ۲۰۰۸ به بالاتر از ۱۳۰ دلار افزايش يافته و پس از آن روند كاهشي به خود گرفته به نحوي كه هم اكنون در ماه نوامبر تقريبا متوسط ۵۵ دلار را داراست. بديهي است كه در چنين شرايطي كشورهاي صادركننده نفت از جمله اوپك كه بودجه هاي خود را بر اساس قيمتهاي بالاي نفت تنظيم كرده بودند،‌ به اين نتيجه برسند كه براي جلوگيري از كاهش بيشتر قيمت نفت-كه پس از سپري شدن فصل سرما قريب  الوقوع است- اقدام به كاهش توليد نمايند. اگر چه از منظر تعادل ايستا و يك دوره اي اين تصميم مي تواند مبناي عاقلانه اي داشته باشد اما به نظر مي رسد به خاطر وضعيت ركودي جهان كه هم اكنون كشور چين از بزرگترين وارد كننده هاي انر‍ژي پس از آمريكا و اروپارا نيز گريبانگير نموده، چنين سياستي در دوره هاي بلندمدت بيش از ۲ ماه نتواند از كاهش قيمت نفت جلوگيري نمايد. البته نبايد از نظر دور داشت كه تخمين قيمت نفت در آينده يكي از سخت ترين كارهاي مدلسازان و پيش بيني كنندگان در دهه هاي اخير بوده و به راحتي نمي توان از روند آتي سخن گفت اما تحليل بنيادين مسئله، روند آنرا به لحاظ عوامل Determinstic نزولي نشان مي دهند.

اگر بخواهيم استراتژي كارتلهايي مثل اوپك را از منظر ديناميكي تحليل نماييم، به نظر مي رسد هرگونه اقدامي براي كاهش عرضه نفت در شرايط فعلي،‌در بلندمدت ممكن است به ضرر آنها بيانجامد. در واقع بر اساس تئوري مارپيج قيمت-دستمزد كه در آن حركت قيمتها به دنبال حركت دستمزدها رخ مي دهد و سپس بازهم دستمزد تحريك مي شود و بعد قيمت و ... انتظار مي رود سياست اوپك منجر به شكل گيري چنين مارپيچي در جهت عكس شود. افزايش قيمت عامل توليدي مثل انرژي در شرايطي كه اقتصاد جهاني با ركود مواجه است باعث مي شود تا ركود شدت بيشتري يابد و در نتيجه تقاضاي انرژي مجدداً‌ كاسته شود و اين روند رفته رفته اوضاع را بدتر كند. شايد در شرايط فعلي دفاع از مكانيزم تعيين قيمت آزادانه بهترين استراتژي باشد. يعني قيمت بر اثر برآيند كليه نيروها در تعادل بعدي قرار گيرد كه احتمالاً بهينه ترين حالت از منظر رفاه همه كشورها از جمله اوپك است...!

م.ح